დავით მორბედაძე

* 18.11.1926 თბილისი, საქართველო

† 19.05.2002 იქვე

არქიტექტორი

დავით (დათო) მორბედაძე დაიბადა 1926 წლის 18 ნოემბერს თბილისში. 1952 წელს დაამთავრა თბილისის სახელმწიფო სამხატვრო აკადემიის არქიტექტურის ფაკულტეტი. სტუდენტობის დროიდან მონაწილეობას იღებდა საქართველოს არქიტექტურული ძეგლების აზომვით და სარესტავრაციო სამუშაოებში. აკადემიის დამთავრების შემდეგ მუშაობა დაიწყო „თბილქალაქპროექტში“. 1954-1955 წლებში მუშაობდა მოსკოვის „აეროპროექტში“ ივან ჟოლტოვსკის სახელოსნოში. მოსკოვიდან დაბრუნების შემდეგ მუშაობა გააგრძელა „თბილქალაქპროექტში“. 1964-1972 წლებში იყო „საქსახსოფლპროექტის“ მთავარი არქიტექტორი. 1972 წლიდან „თბილქალაქპროექტის“ მეხუთე სახელოსნოს უფროსი. 1998 წელს დაარსა საკუთარი სახელოსნო ინჟინერ გურამ მებუკესთან ერთად. ასწავლიდა თბილისის სამხატვრო აკადემიის არქიტექტურის ფაკულტეტზე და იყო თბილისის არქიტექტურული საბჭოს წევრი. დავით მორბედაძე გარდაიცვალა 2002 წელს.

დავით მორბედაძეს მიღებული აქვს საქართველოს დამსახურებული არქიტექტორის წოდება (1967), ღირსების ორდენი ქართული თანამედროვე არქიტექტურის საქმში შეტანილი პირადი წვლილის, ნაყოფიერი შემოქმედების, პედაგოგიური და საზოგადოებრივი მოღვაწეობისათვის (1999). მას ასევე მიღებული აქვს გრან-პრი არქიტექტურის მსოფლიოს ბიენალეზე  INTERARCH-85, სოფიაში (პროექტისთვის „მაღალმთიანი სოფელი გუდანი“ 1980, ირაკლი მარგიშვილთან და ლილი მჭედლიშვილთან ერთად), 1977 წელს უმაღლესი საბჭოს პრეზიდიუმის სიგელი („გრიბოედოვის სახ. რუსული დრამატული თეატრი“), პირველი პრემია, 1957 (ტიპური პროექტისა ზაფხულო თეატრისათვის 1000 ადგილზე), პირველი პრემია, 1958 (საქართველოს მოღვაწეთა პავილიონი სახალხო მეურნეობის მიღწევათა გამოფენისთვის, რევაზ ბაირამაშვილი, ვახტანგ აბრამიშვილი, ალექსანდრე ჯიბლაძე, კონსტრუქტორი: გურამ მებუკე. ხელმძღვანელი: ვლადიმერ ალექსი-მესხიშვილი), პირველი პრემია, 1959 (ვახტანგ გორგასლის ძეგლის კონკურსი, მოქანდაკე ელგუჯა ამაშუკელი, არქიტექტორები: დავით მორბედაძე, თეიმურაზ კანდელაკი), პირველი პრემია, 1968 (კონკურსში „სოფლად ინდივიდუალური ბინათმშენებლობისათვის“), ახალგაზრდა არქიტექტორთა საბჭოს საპატიო სიგელი 1956 წელი (პროექტისთვის „არქიტექტორთა აგარაკები წყნეთში“) და საქართველოს არქიტექტორთა კავშირის პირველი ხარისხის დიპლომი.

ფოტოები: დავით მორბედაძის პირადი არქივი, თეიმურაზ კანდელაკის პირადი არქივი

ძირითადი პროექტები

– განთიადის ბაზილიკის რესტავრაციის პროექტი, 1952 (თეიმურაზ კანდელაკი, დავით მორბედაძე)

– პიონერთა სასახლის ბაღის ღობე, 1953 (ოთარ კალანდარიშვილი, დავით მორბედაძე)

– მაიაკოვსკის ძეგლი, ტაგანკა, მოსკოვი, 1954 (მოქანდაკე: გურამ კორძახია)

– არქიტექტორთა კავშირის დასასვენებელი სახლები წყნეთში, 1955 (დავით მორბედაძე,  თეიმურაზ კანდელაკი)

– კაფე გაზაფხული, თბილისი 1957 

– საცხოვრებელი სახლი, მცხეთის ქ. 2, თბილისი 1962 (რევაზ ბაირამაშვილი, დავით მორბედაძე,  თეიმურაზ კანდელაკი. კონტრუქტორი: გურამ მებუკე)

– კაფე, კოსტავას (ყოფ. ლენინის ქუჩაზე) თბილისი 1960 (ვახტანგ აბრამიშვილი, რევაზ  ბაირამაშვილი, დავით მოებედაძე, თეიმურაზ კანდელაკი)

– ჩაის სახლი, თბილისი 1966 (დავით მორბედაძე, ლერი მეძმარიაშვილი)

– ჩაის სახლები: 26 კომისრის პარკი, თბილისი 1963. წალენჯიხა, 1968. ოზურგეთი (მახარაძე) 1970.

– ტიპური პროექტები საცხოვრებელი და საზოგადოებრივი შენობებისთვის, 1964-1970

– საცხოვრებელი სახლები ყიფშიძის, იყალთოს, წყნეთის, ლარსის ქუჩებზე, თბილისი 1970-ინი წლები

– „საქსოფლმშენსახპროექტის“  შენობა, თბილისი 1967

– ვახტანგ გორგასლის ძეგლის არქიტექტურა, თბილისი 1967 (მოქანდაკე ელგუჯა ამაშუკელი, არქიტექტორები: დავით მორბედაძე, თეიმურაზ კანდელაკი) 

– „თბილქალაქპროექტის“ შენობა, თბილისი, წელი უცნობია (გივი მელქაძე, დავით მორბედაძე)

კომპლექსი -უნივერმაღი „თბილისი”, გრიბოედოვის სახ. თეატრი და მეტროპოლიტენის მიწისზედა სადგური „თავისუფლების მოედანი”, 1967-1977 (რევაზ ბაირამაშვილი, დავით მორბედაძე, ჯახუტი გორდეზიანი, ლერი მეძმარიაშვილი. კონსტრუქტორი: შალვა გაზაშვილი)

არქიტექტორთა ფონდის შემოქმედებითი სახლი, გაგრა 1983 (რევაზ ბაირამაშვილი, ვახტანგ აბრამიშვილი, დავით მორბედაძე, ილო ყავლაშვილი)

მაღალმთიანი სოფელი გუდანი, 1980 (ირაკლი მარგიშვილი, დავით მორბედაძე, ლილი მჭედლიშვილი, ნუგზარ დვალი)

– აგრარული ბიოტექნოლოგიის სამეცნიერო-კვლევითი ინსტიტუტის შენობა, 1982

– საცხოვრებელი სახლები: ქავთარაძისა და მარუხის გმირების ქ., თბილისი 1993

– საცხოვრებელი სახლები: საირმის ქ. 78, ავლაბრის ქ. 10, თბილისი 1998

– სავაჭრო ობიექტები: საბურთალოს და ჯავახეთის ქუჩაზე, თბილისი 1999

– სიონის ტაძრის კანკელი და სამების ტაძრის კანკელი, თბილისი 2002

არქიტექტურის ძეგლთა ანაზომები და რესტავრაციის პროექტები

– რუისის ტაძრის არქეოლოგიური ანაზომი, 1951. (თეიმურაზ კანდელაკი, დავით მორბედაძე)

– განთიადის ბაზილიკის რესტავრაციის პროექტი და მეცნიერული დასაბუთება, 1951-1952 (თეიმურაზ კანდელაკი, დავით მორბედაძე)

– ბაგრატის ტაძრის არქეოლოგიური ანაზომი, 1953-1954 (თეიმურაზ კანდელაკი, დავით მორბედაძე, ვახტანგ ცინცაძე)

– გელათის ღვთისმშობლის ტაძრის ანაზომები, 1954 (რუსუდან მეფისაშვილი, თეიმურაზ კანდელაკი, დავით მორბედაძე)

– ნიქოზის ანსამბლის, ცეცხლის ჯვრის ანსამბლის, ყაზბეგის ჩოფიკაშვილის სასახლის, ლომისის ესკლესიისა და საცხოვრებელი კომპლექსის, ფანსაეთის ციხე-სიმაგრის, პავლიანთ კარის საცხოვრებელი კომპლექსის, ყანჩავეთის, ქოროღოს, ხოფას, დიღმის წმ. გიორგის, წირქოლის ეკლესიების ანაზომები.

პუბლიკაციები

– ნიქოზის ანსამბლის, ცეცხლის ჯვრის ანსამბლის, ყაზბეგის ჩოფიკაშვილის სასახლის, ლომისის ესკლესიისა და საცხოვრებელი კომპლექსის, ფანსაეთის ციხე-სიმაგრის, პავლიანთ კარის საცხოვრებელი კომპლექსის, ყანჩავეთის, ქოროღოს, ხოფას, დიღმის წმ. გიორგის, წირქოლის ეკლესიების ანაზომები

– თეიმურაზ კანდელაკი, დავით მორბედაძე. განთიადის ბაზილიკის რესტავრაციის პროექტის მეცნიერული დასაბუთება, 1951 

– ოთარ კალანდარიშვილი, დავით მორბედაძე. არქიტექტურის სწავლების შესახებ, „საბჭოთა ხელოვნება“ N 1, 1956

ლიტერატურა/ბმულები

ნახუცრიშვილი, კიაზო. დავით მორბედაძე, არქიტექტორი. თბილისი 2004 

ჯიმშერ რეხვიაშვილი: როგორი შეიძლებოდა ყოფილიყო გორგასლის ძეგლი, (14.08.2019)